Salduz – minderjarige in gemeenschapsinstelling – verhoor zonder bijstand van advocaat
Rechtspraak 26/06/2015

Rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen, jeugdrechtbank, 3 juni 2015, nr. 37079/3, onuitg.

​Rechtbank van eerste Aanleg Antwerpen- afdeling Antwerpen – Jeugdrechtbank

R. geboren in 1999, maakte zich schuldig aan brandstichting, verboden wapendracht, diefstal en raakte betrokken in diverse vechtpartijen. R. en zijn moeder werden gedagvaard, aangezien zij burgerlijk verantwoordelijk is voor hem, door het Openbaar Ministerie voor mededaderschap, diefstal, poging tot brandstichting. De zaak werd behandeld op de zitting van 6 mei 2014. R. was aanwezig net zoals zijn moeder. Hij werd bijgestaan door zijn advocaat. Zijn advocaat stelde dat R. niet duidelijk was over de feiten. Sommige ontkende hij. De advocaat wees erop dat bij de laatste drie P.V.’s R. verhoord werd zonder enige bijstand van een advocaat. Volgens de advocaat kan geen bewijswaarde worden toegekend aan de verhoren die zonder bijstand van een advocaat zijn afgenomen. Voor het overige is er geen betwisting en scheen de maatregel van plaatsing in de gemeenschapsinstelling te Mol een positief effect te hebben.

Plaatsgebrek in gemeenschapsinstelling

Op 1 oktober 2014 was R. reeds voor de jeugdrechter verschenen. De rechtbank had toen reeds de intentie om R. toe te vertrouwen aan een gemeenschapsinstelling wat niet kon door een capaciteitstekort, R. werd noodgedwongen terug naar huis gestuurd. Hoewel de moeder had aangegeven dat zij haar zoon niet kon begrenzen. Enkele dagen later pleegde de jongen opnieuw een diefstal.

Politieverhoor – minderjarige verhoord zonder bijstand

Op 14 maart 2015 begaf de politie, naar aanleiding van een aangifte van diefstal door R., zich naar de instelling in Mol, waar hij tot op heden verblijft. R. werd verhoord zonder bijstand, hij ontkende elke betrokkenheid.

De jeugdrechtbank merkte op dat in het PV van 17 maart 2015 melding wordt gemaakt dat R. voor het eerste verhoor schriftelijk op 19 maart 2015 werd uitgenodigd tot verhoor met vermelding van de beknopte mededeling van de feiten en de verklaringen. Nochtans bevond de schriftelijke uitnodiging zich niet in het dossier. Op 19 maart 2015 werd R. ook verhoord voor een schermutseling die zich in oktober 2014 zou hebben voorgedaan. Ook hier had R. geen bijstand van een advocaat.

Vrijheidsberoving

Vrijheidsberoving kan worden omschreven als “elke vorm van inhechtenisneming, gevangenschap of plaatsing van een persoon in een openbare of privé-instelling, die hij niet gemachtigd is op eigen initiatief te verlaten, bevolen door een gerechtelijke, administratieve of andere autoriteit”. Het is algemeen bekend dat er ook in de “open” gemeenschapsinstelling sprake is van een ernstige vrijheidsbeperking en vrijheidsberoving: een jongere kan er niet gaan en staan waar hij wil, ook al is er binnen de campus te Mol wel een eerder subjectief gevoel van openheid. De gemeenschapsinstelling is afgesloten met een hoge omheining en is de facto een fysieke beveiliging tegen ontsnapping. Het (verplicht) verblijf van R. in een gemeenschapsinstelling en zijn minderjarigheid maken hoe dan ook een uiterst kwetsbare toestand of positie uit, ook al is zijn verblijf daar in zijn belang en biedt dergelijke structuur ook een zekere psychische en fysieke veiligheid voor de jongeren.

Het EHRM benadrukte m.b.t. het Salduz-arrest dat het vooronderzoek vaak de basis vormt voor de verdere opvolging, in die mate waarin tijdens dit onderzoek verkregen bewijzen het kader vormen waarbinnen de tenlastelegging verder wordt onderzocht door de feitenrechter ten gronde. De minderjarige Salduz werd in Turkije veroordeeld aan de hand van bekentenissen tijdens een verhoor zonder advocaat. Hij stapte naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Hof oordeelde dat “onherstelbare schade wordt toegebracht aan de rechten van verdediging indien incriminerende verklaringen die worden afgelegd tijdens een politieverhoor zonder de aanwezigheid van een advocaat gebruikt worden voor een veroordeling”. 

De wetgever heeft gepoogd de Salduz-leer te regelen in artikel 47bis van de Voorafgaande Titel van het Wetboek van Strafvordering. Iedereen die verdacht en verhoord wordt, heeft het recht om vooraf een vertrouwelijk overleg te hebben met een advocaat. Een minderjarige kan hier geen afstand van doen. Is hij echter behoorlijk (met vermelding van zijn rechten) uitgenodigd, dan wordt hij geacht de gelegenheid gehad te hebben om een advocaat te raadplegen.

Vonnis Jeugdrechtbank Antwerpen: “geen bewijswaarde verklaringen afgelegd in halfopen gemeenschapsinstelling zonder bijstand advocaat”.

De jeugdrechtbank kwam tot het besluit, dat R. werd verhoord zonder dat hij de kans had om tijdig een advocaat te raadplegen en dat hij tijdens zijn verhoor in de gemeenschapsinstelling geen bijstand genoot van een advocaat , een plaats die hij niet zomaar kon verlaten.

Door deze feiten is de jeugdrechtbank van oordeel dat geen bewijswaarde kan worden toegekend aan de verklaring die R. heeft afgelegd in de “halfopen” gemeenschapsinstelling zonder voorafgaand overleg en bijstand van een advocaat. De andere tenlasteleggingen zijn wel bewezen. R. wordt verder toevertrouwd aan de gemeenschapsinstelling in Mol voor een periode van 3 maanden in afwachting van gepaste vervolghulpverlening.

Aansprakelijkheid van de ouders

Artikel 1384, lid 2 BW bepaalt dat ouders aansprakelijk zijn voor de schade die hun minderjarige kinderen hebben veroorzaakt. Overeenkomstig artikel 61 van de Jeugdbeschermingsrecht moeten de ouders dan ook instaan voor de schadeloosstelling, de gerechtskosten en de rechtsplegingsvergoeding.

Europese richtlijn 22 oktober 2013

Richtlijn 2013/48/E van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2013 voert een verdere uitbreiding in op de Salduz-rechtspraak. Het recht op toegang tot een advocaat wordt verruimd en uitgebreid tot alle categorieën van verdachten, ongeacht of deze van hun vrijheid beroofd zijn. De richtlijn dwingt de lidstaten de regelgeving vanaf 27 november 2016 in werking te laten treden.


Auteur: Christine Melkebeek vicevoorzitter Kinderrechtencoalitie Vlaanderen

Bronnen:


Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van SAM, steunpunt Mens en Samenleving

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be