2018-03 Wie betaalt de schoolrekening ?

Isanah wil zich inschrijven op school voor een zevende specialisatiejaar.  Haar ouders hebben echter de schoolrekeningen van de laatste 2 jaar niet betaald. De school legt haar nu de rekeningen voor en wil dat zij ze eerst betaalt. Uiteindelijk mag ze het schooljaar wel starten maar de druk van die onbetaalde rekeningen weegt op haar schouders. Moet Isanah dat zelf opnemen of moet ze de school toch naar haar ouders verwijzen?


Het verplicht onderwijs in Vlaanderen ( lager en secundair onderwijs) is gratis maar toch zijn er nog verschillende kosten voor de ouders. Deze kosten zijn beperkt, maar de schoolrekening kan nog hoog oplopen. (Lees  hier over schoolkosten in het basisonderwijs.)


1.       De minderjarige kan schulden aangaan.

Het is een wijdverspreide misvatting bij niet-juristen dat minderjarigen zelf geen schulden kunnen aangaan of hebben. Soms hangen een aantal schulden wel degelijk 'in de lucht', wachtend op de meerderjarigheid van een jongere, die de mogelijkheid biedt van een bijkomend 'vermogen' dat kan worden aangesproken door een schuldeiser.

De misvatting vindt haar oorsprong in de definitie in het Burgerlijk Wetboek van de minderjarige als 'onbekwaam'. In de praktijk wordt wel aanvaard dat minderjarigen met onderscheidingsvermogen volledig bekwaam zijn om dagelijkse handelingen te stellen en kunnen zij contracten sluiten (aankopen doen, huren…).  Wat een dagelijkse handeling is, wordt door de rechter beoordeeld.  Als de rechter oordeelt dat het om een dagelijkse handeling gaat, is de overeenkomst met de minderjarige in principe geldig.


2.       De minderjarige is beschermd.

De wetgever heeft  een extra bescherming ingebouwd. Als (de ouders van) de minderjarige kunnen aantonen dat de minderjarige benadeeld werd door dit contract, kan dit alsnog nietig worden verklaard. Ook de meerderjarig geworden jongere kan proberen aan te tonen dat hij benadeeld werd, bijvoorbeeld doordat hij zich er niet van bewust was dat zijn ouders onderhoudsplicht hebben of doordat hij onvoldoende middelen heeft om deze kosten te vergoeden.


3.       De ouders kunnen de minderjarige verbinden als wettelijke vertegenwoordigers

Daarnaast kunnen ook de ouders hun kinderen verbinden bij de ondertekening van het schoolreglement of een afzonderlijke overeenkomst waarbij ze zich akkoord verklaren om de schoolfacturen te betalen. Dit gebeurt wanneer ze de overeenkomst tekenen in hun hoedanigheid van wettelijke vertegenwoordigers van hun kinderen. De ouders handelen dan niet in eigen naam maar in naam en voor rekening van het kind. Als de ouders de rekeningen niet betalen kan de minderjarige ook schulden opbouwen zonder zich hiervan bewust te zijn.


4.       De ouders contracteren vanuit hun onderhoudsplicht

De ouder die Plopkoeken koopt voor zijn kinderen, sluit zelf het koopcontract af in eigen naam. De ouder die een GSM-abonnement afsluit voor zijn kinderen, verbindt zich zelf ten opzichte van de operator om de facturen te betalen. Ook ouders die een beroep doen op een derde om voor hun kind te zorgen, handelen vanuit hun plicht tot opvoeding en onderhoud (art 203 B.W.) en doen dit in persoonlijke naam. Ze staan dan ook volledig  in voor de vergoeding van de schoolkosten.


5.       In welke hoedanigheid treden de ouders op als ze een overeenkomst afsluiten met de school?

Treden ze  op als wettelijke vertegenwoordigers van hun minderjarige zoon of dochter, of treden ze  op als ouders die verplicht zijn voor hun kinderen te zorgen (onderhoudsplicht art 203 B.W.), en dus uit hun eigen naam.

Waarom is dit onderscheid zo belangrijk?

Als ze handelen vanuit hun onderhoudsplicht zijn zij als enigen aanspreekbaar op deze schuld.

Als ze daarentegen optreden als wettelijke vertegenwoordigers  handelen ouders  in naam van en voor rekening van het kind (art. 376 B.W.). Hierdoor ontstaat een schuld in hoofde van het kind want het kind heeft hierdoor een opleiding gekregen.  Bij meerderjarigheid kan het kind daarvoor dan ook aangesproken worden  als de wettelijke vertegenwoordigers  tekort schieten.

Er zijn dus verschillende mogelijkheden voor de school om de schuld in te vorderen:

  • Bij de leerling zelf  (bij meerderjarigheid) want hij contracteerde zelf met de school
  • Bij de leerling zelf (bij meerderjarigheid) want zijn ouders traden op in zijn naam en voor zijn rekening als wettelijke vertegenwoordigers
  • Bij zijn ouders want ze handelden vanuit hun onderhoudsplicht en zijn dus persoonlijk verbonden.

6.       Wat zegt de rechtspraak hierover?

Er is weinig rechtspraak te vinden over het innen van schoolfacturen bij meerderjarig geworden jongeren maar we vonden toch een vonnis over het innen van schoolfacturen van een vrederechter uit Deurne. Hij laakt in zijn vonnis van  10 oktober 2008 de praktijk om minderjarigen een contract te laten tekenen waarbij ze zich ertoe verbinden om de schoolrekening te betalen. Hij stelt dat minderjarigen nog geen rechtsgeldig contract kunnen sluiten. En bovendien, stelt de rechter, zijn het de ouders op wie de verplichting rust in te staan onder meer voor de kosten van de opleiding van hun kinderen.

Volgens ons ligt het probleem  niet  in het feit dat ze in het algemeen geen contract kunnen afsluiten maar wel dat de minderjarige hierdoor benadeeld wordt.  Hij gaat immers een schuld aan die, volgens de wet, gedragen moet worden door zijn ouders. Hij wordt bovendien ook benadeeld doordat hij meer kosten op zich neemt dan hij kan dragen. Dit is voldoende om de overeenkomst nietig te verklaren. we vinden wel rechtspraak over het innen van ziekenhuisfacturen bij deze groep jongeren en de achterliggende redenering kan ook toegepast worden op de schoolfacturen.

Zou de schuld dan kunnen gevorderd worden van de meerderjarige jongere omdat zijn ouders slechts contracteerden als wettelijke vertegenwoordigers?

Hiervoor verwijzen we naar rechtspraak die handelt over ziekenhuisfacturen. (zie artikel:  wie betaalt de ziekenhuisfactuur? )  Zo verwerpt de rechtbank van Brussel het vonnis van een vrederechter die er van uitgaat dat de ouders in hun hoedanigheid van wettelijke vertegenwoordigers handelden. "Als ouders hun kinderen meenemen naar een ziekenhuisdienst of hen daarheen laten gaan, handelen ze vanuit een persoonlijke verplichting. Ze engageren zich vanuit hun eigen vermogen en niet vanuit het vermogen van het kind dat er meestal geen heeft, zoals ze dit ook doen wanneer ze voor hun kinderen voeding, kleding en schoolgerief kopen…."  Deze rechter stelt dat de ouders handelen vanuit hun wettelijke onderhoudsplicht en dat ze zich hierbij in eigen naam en persoonlijk verbinden.

Nochtans is de  rechtsleer en rechtspraak het hier niet altijd mee eens. We vinden veel rechtspraak terug die stelt dat de ouders handelden als wettelijke vertegenwoordigers en dat hierdoor een schuld is ontstaan in hoofde van de jongere. Hij moet deze schuld dus betalen.

We concluderen daarom dat het goed zou zijn als hier meer duidelijkheid zou komen door bijvoorbeeld een wettelijk vermoeden in het leven te roepen dat ouders handelen vanuit hun onderhoudsplicht wanneer ze contracteren met een ziekenhuis of een school over de kosten van hun kind.


7.       Verjaringstermijn

Na 1 jaar treedt  de zogenoemde 'kwijtende' verjaring in (art. 2272 van het Burgerlijk Wetboek). Die gaat ervan uit dat schoolrekeningen na een jaar sowieso betaald zijn, tenzij de school kan aantonen dat dit niet het geval is. Kan de school bewijzen dat er niet werd betaald, dan wordt de gewone vervaltermijn van tien jaar van toepassing. Maar voor schoolrekeningen is het uiteraard erg moeilijk om dat bewijs te leveren. Het geld kan immers gewoon in een omslag met de kinderen meegegeven zijn.
De kwijtende verjaring kan ook worden gestuit door een aanmaning door een advocaat of deurwaarder, binnen dat eerste jaar. De eenjarige verjaringstermijn begint dan opnieuw te lopen.

 

8. En dan nu terug naar onze casus:

  • Wat kan Isanah doen?

Isanah kan aan de school meedelen dat ze niet zelf instaat voor de schulden die haar ouders maakten tijdens de minderjarigheid want dat het gaat om schulden van de huishouding die haar ouders zelf hebben aangegaan om aan hun ouderlijke plichten te voldoen, nl het zorgen voor hun kind. Haar ouders kunnen hun eigen juridische verplichtingen niet afwentelen op hun kind door zogezegd 'louter' op te treden als haar wettelijke vertegenwoordiger: dit maakt zulk contract nietig owv benadeling. Tijdens haar minderjarigheid was het niet aan haar om een contract aan te gaan met de school: de onderwijsregelgeving voorziet hier zelfs geen beslissingsrecht van een minderjarige (tegen de wens van ouders in)... . Een contract in hoofde van Isanah zelf zou relatief nietig zijn wegens benadeling. 

  • Hoe zit het met de schoolkosten die Isanah maakt vanaf 18 jaar?
Vanaf 18 jaar is Isanah wel bekwaam om een overeenkomst aan te gaan en treden de ouders niet meer op als haar wettelijk vertegenwoordiger . Zij kunnen dus ook geen overeenkomsten meer afsluiten in haar naam. Vanaf de 18e verjaardag is het dan ook onmiskenbaar dat de ouders zichzelf verbinden wanneer zij hun kind inschrijven in de school, en dus de school inschakelen voor de opleiding van hun meerderjarig kind. Scholen zullen dan ook best de verbintenis van de ouders nastreven bij een inschrijving. De ouders hebben nog steeds een onderhoudsplicht voor hun kind ( zie artikel: tot wanneer loopt de ouderlijke onderhoudsplicht). Isanah zal deze schoolkosten dus kunnen terugvorderen van haar ouders omwille van hun onderhoudsplicht.

  • Wat kan de school doen?

De school heeft een maatschappelijke verantwoordelijkheid maar moet ook een financieel gezond beleid voeren en dus moet ze ook haar schulden invorderen. Dit is vaak een moeilijke spreidstand. De vzw SOS Schulden Op School zoekt samen met de scholen hoe op een  menswaardige manier kan omgegaan worden met onbetaalde schoolrekeningen. Ze leggen de nadruk op preventie, dialoog en verantwoordelijkheid. Op www.schuldenopschool.be vind je richtlijnen om schulden op school te vermijden.

  • Wat als je geen contract hebt met de school maar wel met een vaste leverancier?

Als de school werkt met een vaste leverancier waar de boeken kunnen gehuurd en gekocht worden, ontstaat er geen contract met de school maar wel met een commerciële maatschappij. Je kan tegen hen dezelfde argumenten inbrengen: Een eventueel contract tussen de minderjarige en de maatschappij is nietig wegens benadeling. De ouders contracteerden niet als wettelijke vertegenwoordigers maar uit eigen naam, zij gaan een huishoudelijke schuld aan vanuit hun onderhoudsplicht. De meerderjarig geworden jongere kan dus niet aangesproken worden.

 

Auteur: Lieve Balcaen, SAM vzw - Steunpunt mens en samenleving

 

Bronnen

  • Vred. Deurne 10 oktober 2008, NjW 2009, 230, noot G. VERSCHELDEN
  • Art. 203 § 1 Burgerlijk wetboek: "De ouders dienen naar evenredigheid van hun middelen te zorgen voor de huisvesting, het levensonderhoud, de gezondheid, het toezicht, de opvoeding, de opleiding en de ontplooiing van hun kinderen. Indien de opleiding niet voltooid is, loopt de verplichting door na de meerderjarigheid van het kind."
  • Art. 222 BW: hoofdelijkheid voor huishoudelijke schulden
  • Cass., 10 oktober 1974, Pas., 1975, I, 174; R.W., 1974-75, 1183; Arr. Cass. 1975, 191: Art 203 en 303 BW zijn van openbare orde.
  • www.schuldenopschool.be
  • 2018-03 wie betaalt de ziekenhuisrekening?
  • MAES, C., Wandelen kind en E.V.R.M. hand in hand doorheen de Belgische rechtspraak? T.G.R. 1991, deel 1: 50-56, slot: 98-109

Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van Steunpunt Jeugdhulp en Steunpunt Algemeen Welzijnswerk

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be