2017-07 De familierechtbank, de jeugdrechtbank, de vrederechter: wie is bevoegd?
Update van 2016-08 met dezelfde titel

​Davy en Melissa zijn gehuwd en hebben twee kinderen (3 jaar en 6 jaar). Niet alles loopt zoals ze hadden gedacht. De kinderen luisteren niet goed en wenen veel. Volgens Davy verwent Melissa de kinderen. Hij pakt dit anders aan. Wie niet horen wil moet voelen. Davy koelt zijn woede soms ook op Melissa. De omgeving is verontrust en schakelt hulpverlening in. Davy en Melissa hebben hier weinig vertrouwen in. Uiteindelijk legt de jeugdrechter een thuisbegeleiding op. Melissa vindt aansluiting bij de thuisbegeleidster en voelt zich gesterkt. Ze wil Davy het huis uit en wil scheiden. Er moet een regeling komen voor de kinderen. Tot welke rechtbank moeten ze zich wenden?

Sandra en Kevin zitten verwikkeld in een vechtscheiding. Ze verschenen reeds voor de familierechtbank en het openbaar ministerie stelde vast dat de situatie voor de kinderen erg onveilig is door de wijze waarop Sandra en Kevin met elkaar en met de kinderen omgaan. Welke rechtbank is bevoegd? 

Inne en Thomas zijn beiden overleden door een auto-ongeval. Hun minderjarige zoon moet een voogd krijgen en er ontstaan conflicten over de erfenis. Welke rechtbank is bevoegd?


Hoe is de familierechtbank georganiseerd?

De familierechtbank maakt deel uit van de rechtbank van eerste aanleg. Elk van de 12 gerechtelijke arrondissementen over het hele land heeft er dus minstens één.
Elke familierechtbank bestaat uit minstens drie kamers:

Wanneer we dus spreken over de familierechtbank, bedoelen we meestal de familiekamer van de familierechtbank.

De familierechtbank (familiekamer van de familierechtbank)

De wet over de invoering van een familie- en jeugdrechtbank van 30 juli 2013 centraliseert alle familierechtelijke procedures binnen een gespecialiseerde familierechtbank volgens het principe één familie, één rechtbank, één dossier.
Voordien moesten mensen met een familiegeschil naar de vrederechter óf de rechtbank van eerste aanleg óf de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg óf de jeugdrechtbank, zelfs al ging het vaak om hetzelfde probleem. Bij een echtscheiding bijvoorbeeld, kreeg men voorlopige maatregelen bij de ene rechtbank maar een andere rechtbank sprak zich uit over de definitieve echtscheiding. De regeling rond de kinderen werd door weer een andere rechtbank geregeld. Telkens weer andere rechters moesten de gezinssituatie leren kennen en beoordelen.  
Voortaan is het veel duidelijker waar gezinnen terecht kunnen met hun geschillen. De magistraat kent de gezinssituatie nu in al zijn complexiteit en kan alles beter opvolgen.
Ook nieuw is dat het recht van minderjarigen om gehoord te worden werd versterkt (zie hierover: 2014-06 Het horen van minderjarigen in de familierechtbank2016-04 Kind in een vechtscheiding: waar is mijn stem?)

De jeugdrechtbank (jeugdkamer van de familierechtbank)

Deze blijft in principe enkel bevoegd voor de jeugdhulp en jeugdbescherming of 'protectionele zaken'. Dit betekent de opgelegde hulpverlening bij een verontrustende situatie en de maatregelen voor jongeren die een delict hebben gepleegd. Procedures die gaan over het ouderlijk gezag, de verblijfsregeling of persoonlijk contact worden voortaan door de familierechtbank behandeld.

Deze bevoegdheidsverdeling is sinds 1 september 2017 aangepast voor situaties waar er een protectionele maatregel is/wordt uitgesproken. Wanneer het gaat om beslissingen over het ouderlijk gezag die samenhangen met de beslissingen inzake gerechtelijke jeugdhulp of jeugddelinquentie, is het de jeugdrechter die bevoegd is, boven de familierechtbank. De vonnissen van de jeugdrechter gaan voortaan ook voor op die van de familierechtbank die bijvoorbeeld in het kader van een echtscheidingsprocedure zijn uitgesproken, en wijzigen dat vonnis.


De vrederechter

De vrederechter werd nog versterkt in zijn rol als beschermrechter. Hij is bevoegd voor:


Voor welke zaken kan je terecht bij de familierechtbank?

De bevoegdheden van de familierechtbank staan opgesomd in de artikelen 572bis en 577, derde lid, van het Gerechtelijk Wetboek.
1. Vorderingen over de staat van personen

  • Adoptie

  • Afstamming: betwisting, erkenning, onderzoek moederschap of vaderschap;

  • Procedures over de akten van de burgerlijke stand: verbetering, erkenning akte burgerlijke stand, wijziging van het geslacht van een persoon, …;

  • Echtscheiding;

  • Conflicten over het huwelijk en de wettelijke samenwoning.

2. De vordering tot tijdelijk huisverbod in geval van huiselijk geweld.
Voor vorderingen tussen feitelijk samenwonenden blijft het vredegerecht bevoegd.
3. Vorderingen over huwelijksvermogensrecht, erfopvolging, schenkingen en verdelingen 
4. Vorderingen over de kinderen:

  • De verblijfsregeling;

  • Het recht op persoonlijk contact te aanzien van minderjarige kinderen;

  • De uitoefening van het ouderlijk gezag;

  • De machtiging tot huwelijk minderjarige;

  • De pleegvoogdij (opstelling van de authentieke akte over de pleegvoogdijovereenkomst blijft bevoegdheid van de vrederechter): bekrachtiging van de overeenkomst – vorderingen n.a.v. beëindiging van de pleegvoogdij;

  • Ontvoogding van de minderjarige;

  • Vaststelling van de voortdurende onmogelijkheid om het ouderlijk gezag uit te oefenen. (Dit opent de voogdij. De voogdij blijft bevoegdheid van de vrederechter);

Ook feitelijk samenwonenden kunnen deze vorderingen instellen.
De familierechtbank is ook bevoegd om dringende maatregelen te nemen. Alle zaken over ouderlijk gezag, verblijfsregeling en recht op persoonlijk contact worden geacht spoedeisend te zijn. De familierechter behandelt deze zaken in kortgeding. Dit geldt voortaan ook voor de jeugdrechter indien deze over aspecten van ouderlijk gezag beslist in samenhang met de gerechtelijke jeugdhulp.

5. Onderhoudsvorderingen

  • Onderhoudsvorderingen die samenhangen met ouderlijk gezag en verblijfsregeling;

  • Van ouders tegenover hun kinderen en van kinderen tegenover hun ouders.

  • Tussen ex-gehuwden en ex-wettelijk samenwonenden;

  • Betwistingen over de kinderbijslag


Welke familierechtbank is bevoegd?

Voor de vorderingen over het ouderlijk gezag, de verblijfsregeling en de onderhoudsverplichtingen voor een minderjarig kind is de familierechtbank van de woonplaats van de minderjarige of - indien het kind geen woonplaats heeft - van de verblijfplaats van de minderjarige bevoegd.

Uitzondering:

  • Indien er voordien al een familierechtbank tussen kwam in dit gezin, blijft deze familierechtbank ook bevoegd voor de latere vorderingen. Op die manier worden de vorderingen van eenzelfde familie behandeld door die familierechtbank die de voorgaanden van de familie reeds kent volgens het hogergenoemde principe één familie – één rechter – één dossier.

  • De familierechtbank kan ook beslissen om de zaak naar een familierechtbank van een ander gerechtelijk arrondissement te verwijzen, bijvoorbeeld wanneer een minderjarigen reeds een jeugddossier heeft in een ander arrondissement.

Bij een aantal specifieke vorderingen gelden specifieke bevoegdheidsregels. Zo is de familierechtbank bevoegd van het gerechtelijk arrondissement van de verblijfplaats waarvoor het huisverbod geldt bij familiaal geweld. Ook voor adoptie, voor afwezige personen, geslacht… zijn er specifieke bevoegdheidsregels die beschreven zijn in artikel 628 Ger. W.

Als er sprake is van mogelijke tegenstrijdigheid tussen een beslissing van een familierechtbank en de impact van een gerechtelijke jeugdhulpmaatregel, is er sprake van samenhang. In die situaties is de jeugdrechtbank bij voorrang bevoegd om ook over de burgerrechtelijke aspecten van ouderlijk gezag beslissingen te nemen.


En dan nu terug naar onze casussen…

Davy en Melissa: De jeugdrechter is bevoegd voor de opvolging van de jeugdhulpmaatregelen voor de kinderen zodat ze in een veilige omgeving kunnen opgroeien. De familierechter is bevoegd voor het opleggen van een huisverbod aan Davy. Als Davy en Melissa echter feitelijk zouden samen wonen, zou de vrederechter hiervoor bevoegd zijn. De familierechter zal zich ook uitspreken over voorlopige maatregelen in het kader van de echtscheiding en later over de echtscheiding zelf, over de verblijfsregeling en over de uitoefening van het ouderlijk gezag, tenzij bepaalde aspecten mogelijk tegenstrijdig zouden kunnen zijn met de jeugdhulpmaatregel.  Bij samenhang is de jeugdrechtbank bevoegd boven de familierechtbank, om ook (de burgerrechtelijke) beslissingen inzake ouderlijk gezag over de kinderen te nemen.

Territoriale bevoegdheid - welk arrondissement? Voor de jeugdrechtbank (jeugdkamer van de familierechtbank) geldt de woonplaats van de ouders als criterium. Voor de familierechtbank (familiekamer van de familierechtbank) geldt de woonplaats van het kind als criterium.

Voor Davy en Melissa zal het jeugddossier en het familiedossier dus in hetzelfde arrondissement behandeld worden. Dit zal meestal het geval zijn. De beide dossiers zullen door verschillende rechters worden behandeld, tenzij er sprake is van samenhang met de opgelegde maatregel van de jeugdrechter: dan is de jeugdrechter bij voorrang bevoegd. Als de kinderen officieel bvb bij de grootouders inwonen, en de ouders wonen in een ander arrondissement, dan kan het familiedossier worden overgemaakt aan de familierechter van het arrondissement waar zich ook het jeugddossier bevindt maar dit gebeurt niet altijd.

Sandra en Kevin: De parketmagistraat gaat eerst na of de bevoegde jeugdhulpdiensten (gemandateerde voorzieningen) vrijwillige hulpverlening konden mogelijk maken. Als dit niet het geval is, kan ze een procedure voor de jeugdrechtbank starten zodat er jeugdbeschermingsmaatregelen kunnen opgelegd worden die zorgen voor een veiligere situatie voor de kinderen.

Tim en Inne: De voogdij wordt geregeld door tussenkomst van de vrederechter maar de erfenisconflicten zijn dan weer een bevoegdheid van de familierechter.

Auteur: Lieve Balcaen, Steunpunt Jeugdhulp

update: Min Berghmans, Steunpunt Jeugdhulp

Bronnen

  • 30 JULI 2013. - Wet betreffende de invoering van een familie- en jeugdrechtbank , B.S. 27 september 2013, in werking getreden op 1 september 2014
  • Wet 19 maart 2017: Art. 20. Artikel 7 van de wet van 8 april 1965 betreffende de jeugdbescherming, het ten laste nemen van minderjarigen die een als misdrijf omschreven feit hebben gepleegd en het herstel van de door dit feit veroorzaakte schade wordt hersteld als volgt:
      `Art. 7. De jeugdrechtbank kan uitspraak doen over alle maatregelen inzake het ouderlijk gezag bedoeld in boek I, titel IX van het Burgerlijk Wetboek, voor zover deze samenhangen met de bevolen jeugdbeschermingsmaatregelen.".
      Art. 21. In dezelfde wet wordt een artikel 7/1 ingevoegd, luidende:
      "Art. 7/1. De door de familierechtbank uitgesproken maatregelen inzake ouderlijk gezag worden geschorst voor zover deze onverenigbaar zijn met de bevolen jeugdbeschermingsmaatregelen, tot de beëindiging van de jeugdbeschermingsmaatregel of tot de jeugdrechtbank hier anders over beslist.
      Na de beëindiging van de jeugdbeschermingsmaatregel blijven de overeenkomstig artikel 7 bevolen maatregelen van toepassing, of treden, in voorkomend geval, de geschorste maatregelen opnieuw in werking, tot op het ogenblik dat de partijen hieromtrent anders overeenkomen, of de familierechtbank hierover beslist.".
  • Gerechtelijk wetboek Art. 572bis. Onverminderd de bijzondere bevoegdheden die zijn toegekend aan de vrederechter de jeugdrechtbank, in het kader van de jeugdbeschermingsmaatregelen en de bijzondere wetgevingen, neemt de familierechtbank kennis van : ....

  • Patrick SENAEVE en An BEKKERS, De wet betreffende de familie- en jeugdrechtbank, Mechelen, Wolters Kluwer, 2014. Dit werk geeft een uitgebreide analyse van de volstrekte bevoegdheid en van de territoriale bevoegdheid van de familierechtbank met een overzichtelijke samenvattende tabel als handig werkinstrument voor de praktijkbeoefenaars.
  • Zie ook over de familierechtbank: 2015-03 De familierechtbank en bemiddeling2014-06 Het horen van minderjarigen in de familierechtbank2015-03 De familierechtbank en de jeugdrechtbank: is de hervorming kindvriendelijk?

Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van Steunpunt Jeugdhulp en Steunpunt Algemeen Welzijnswerk

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be