2015-01 Kan ik mijn naam laten veranderen?
Dit artikel is niet meer actueel sinds 1/8/2018.

Louis is 12 jaar en woont bij z'n moeder. Hij draagt de familienaam van z'n vader, maar hij heeft eigenlijk nooit contact met hem. Louis wil graag de familienaam van z'n moeder hebben, want zij zorgt als enige voor zijn opvoeding. 'Kan ik mijn familienaam laten veranderen in mijn moeders naam?', vraagt Louis zich af.

Recht op een naam

Iedereen heeft recht op een naam. Zowel je familienaam als je voornaam zijn in principe voor het leven. Een naamsverandering is een uitzonderlijke zaak, maar het kan. Het gebeurt via een administratieve procedure bij de federale overheidsdienst Justitie. 

De procedure neemt enige tijd in beslag: minimaal 6 maanden tot een jaar voor een voornaamswijziging, anderhalf tot twee jaar als je een nieuwe familienaam wil.

(Redactie: zie https://justitie.belgium.be/nl/themas_en_dossiers/personen_en_gezinnen/naamsverandering - 1/8/2018)

1.    Keuze van achternaam

Op 1 juni 2014 trad de Wet tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek over de wijze van naamsoverdracht aan het kind  in werking. Deze wet bepaald dat het kind wiens afstamming van vaderszijde en van moederszijde tegelijkertijd komen vast te staan, ofwel de naam van zijn vader krijgt, ofwel de naam van zijn moeder krijgt, ofwel één die samengesteld is uit hun twee namen in de door hen gekozen volgorde met niet meer dan één naam voor elk van hen. Ingeval van onenigheid of bij afwezigheid van keuze, draagt het kind de naam van de vader.

Voor 1 juni 2014 bestond deze keuzemogelijkheid niet. Indien de vaderlijke (en ev. ook de moederlijke) afstamming vaststond kreeg een kind de naam van de vader, als alleen de moederlijke afstamming vaststond kreeg het kind de naam van de moeder. Tot op heden dragen het merendeel van de kinderen dan ook de familienaam van de vader.

Indien de afstamming van vaderszijde komt vast te staan na de afstamming van moederszijde, blijft de naam van het kind onveranderd. Het kind zal dus de naam van moeder dragen. De naam kan nog worden gewijzigd in een aparte akte opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand. De akte moet door beide ouders persoonlijk ondertekend worden binnen het jaar de erkenning en vóór het kind achttien wordt.

Ook de naamsoverdracht bij meemoederschap is geregeld en verloopt op dezelfde manier als voor de naamsoverdracht die het gevolg is van de afstamming van vaderszijde.

Voor minderjarige kinderen geboren of geadopteerd voor 1 juni 2014 is het mogelijk om bij het gemeentebestuur een naamsverandering voor de kinderen aan te vragen, om de naam toe te kennen volgens de bepalingen van de nieuwe wet.
Deze naamsverandering gebeurt aan de hand van een verklaring die in principe afgelegd moet worden vóór 31 mei 2015 (uitzonderlijke verlengingen zijn voorzien bv. voor kinderen geboren voor 1 juni 2015 die een minderjarige broer/zus krijgen waarvan de afstamming pas vaststaat na 31 mei 2015 of voor het kind geboren of geadopteerd na 1 juni 2015 dat een of meer voor 1 juni 2014 geboren minderjarige broers/zussen heeft).

2. Keuze van voornaam

Iedereen krijgt bij z'n geboorte ook een voornaam. In principe kiezen ouders vrij een voornaam voor hun kind, maar er zijn drie beperkingen: de voornaam mag geen verwarring stichten (een eerste voornaam die niet met het geslacht overeenstemt), het kind niet schaden (absurde, belachelijke namen) en geen schade toebrengen aan derden (bijvoorbeeld een bestaande familienaam die je als voornaam wil geven). Het is de ambtenaar van de burgerlijke stand die toeziet op de naleving van deze drie beperkingen.

Een andere familienaam?

Een verzoek tot verandering van je familienaam moet op ernstige redenen gebaseerd zijn. Er is immers het beginsel van de vastheid van naam en voornaam dat van openbare orde is. Op basis van de naam kunnen personen worden geïdentificeerd. Bijgevolg is het aan de Koning om de grond van een verzoek om naamsverandering te beoordelen en aan de minister van Justitie om gevolg te geven aan een verzoek om voornaamsverandering.

De naamsverandering wordt slechts uitzonderlijk toegestaan op voorwaarde dat het verzoek gesteund is op ernstige redenen. Bovendien mag de nieuwe gevraagde naam geen aanleiding geven tot verwarring en de verzoeker of derden niet schaden.

Als laatste voorwaarde geldt dat aan de procedure tot naamsverandering slechts een gunstig gevolg kan worden gegeven ingeval geen enkele andere procedure tot het gewenste resultaat kan leiden (bijvoorbeeld vordering tot wijziging van de geboorteakte in geval van vergissing bij de opstelling van de akte, vorderingen inzake de afstamming). De procedure naamswijziging gaat om een aanvullende procedure die niet mag worden verkozen boven een eigenlijke vordering of procedure.

Een minderjarig kind kan niet zelf de aanvraag doen. Dit moet steeds gebeuren door zijn wettelijke vertegenwoordigers, met name zijn ouders. Ook als de ouders niet langer samenleven moeten zij de aanvraag samen indienen. Het principe is immers dat zij ook dan het ouderlijk gezag over de kinderen verder samen blijven uitoefenen. Lees hierover het artikel 2008-01 Ouderlijk gezag en omgangsrecht: twee verschillende juridische begrippen

Indien de ouder na de echtscheiding het exclusief ouderlijk gezag uitoefent kan de ouder alleen een verzoek tot naamswijziging indienen. De andere ouder wordt tijdens de procedure altijd om z'n mening gevraagd. Eenzijdig een naamverandering aanvragen kan dus niet.

De dienst Naamswijziging van de Federale Overheidsdienst Justitie zal het verzoek toezenden aan de gerechtelijke overheden, die door tussenkomst van de plaatselijke politie, de voor het onderzoek nuttige inlichtingen verzamelen. Tijdens dit onderzoek worden de personen die betrokken zijn bij de gevraagde naamsverandering (de verzoeker, ouders, grootouders, broers, zussen, …) gehoord om hun mening te kennen aangaande de procedure tot naamsverandering. Deze inlichtingen worden verzameld bij wijze van advies en zijn geenszins bindend voor de minister in het kader van zijn beslissing. De resultaten van dit onderzoek worden vervolgens bezorgd aan de dienst Naamsveranderingen bij de Federale Overheidsdienst Justitie. Deze dienst is ermee belast het dossier administratief te behandelen.

De dienst Naamsveranderingen zendt het dossier na het onderzoek samen met zijn advies over aan de minister van Justitie. Deze laatste beslist of het koninklijk besluit waarin de naamsverandering wordt toegestaan, aan de Koning ter ondertekening wordt voor gelegd, rekening houdend met het beginsel dat de naamsverandering de uitzondering moet blijven.

De naamsverandering wordt bij Koninklijk Besluit toegestaan.

Voorbeelden van ernstige redenen voor een naamsverandering? Bijvoorbeeld: de familienaam is van vreemde oorsprong en je wil graag een Belgische naam, een familienaam die echt belachelijk klinkt... Er kunnen ook 'familiale' redenen voor een naamsverandering zijn, bijvoorbeeld een kind dat bij de geboorte een naam van vreemde afkomst krijgt, terwijl de moeder en het kind al jaren geen contact meer hebben met de vader. 

Bij het onderzoek zal men alle betrokkenen om hun mening vragen. Uiteraard de verzoeker, het kind zelf, eventueel andere familie. De persoon van wie het kind de familienaam draagt, wordt altijd om z'n mening gevraagd.

Belangrijk is dat een naamswijziging eventueel wel de naam wijzigt, maar niet de afstammingsband en de verplichtingen die daaruit voortvloeien. Al krijgt het kind een andere naam, de vader blijft bijvoorbeeld onderhoudsplichtig. Een naamswijziging zal evenmin een effect hebben op bijvoorbeeld een bestaande verblijfs- en omgangsregeling na een scheidingsprocedure. Ook het erfrecht tussen een kind en de ouder wijzigt niet door een naamswijziging. 

Of bepaalde redenen voor een naamsverandering wel of niet voldoende ernstig zijn, daar kan je moeilijk algemene uitspraken over doen. Maar het feit dat het kind enkel door de moeder wordt grootgebracht, is op zich niet voldoende. Niets belet echter dat je toch je aanvraag doet. Elke aanvraag wordt onderzocht en gemotiveerd beantwoord. 

Wat kost het om je familienaam te laten veranderen? Om je familienaam te laten veranderen betaal je een registratierecht. Het algemeen tarief is 49 euro. In bepaalde gevallen zal je dieper in je beurs moeten tasten: als je aan je naam een andere naam wil toevoegen, om een partikel  (bijvoorbeeld de "van") aan je naam toe te voegen of om een hoofdletter in je naam door een kleine letter te vervangen. In die gevallen betaal je 740 euro.

Zij die in het kader van de nieuwe  wet van 1 juni 2014 hun familienaam willen wijzigen naar de familienaam van hun moeder of naar de combinatie van de namen van beide ouders, zal hiervoor geen bijkomende kosten moeten betalen.

Indien de afstamming van een kind wordt gewijzigd (bv. Via een procedure betwisting vaderschap) en wanneer de jongere de meerderjarige leeftijd heeft bereikt, mag er zonder zijn akkoord geen enkele verandering aan zijn naam worden aangebracht. Het kan dus zijn dat een meerderjarig kind de familienaam blijft dragen van een man die ondertussen juridisch niet langer zijn vader is.

Een andere voornaam?

Ook voor de verandering van je voornaam kan je bij Federale Overheidsdienst Justitie terecht. De wet vereist hiervoor niet dat je een wettig belang hebt. Als je gewoon een leukere voornaam wil, is dat op zich voldoende. Maar er hangt wel een stevig kostenplaatje aan vast. Je betaalt een registratierecht van 490 euro 

Uitzonderlijk betaal je voor een voornaamswijziging een verminderd registratierecht van slechts 49 euro: als je voornaam (al dan niet in combinatie met je familienaam) belachelijk of hatelijk klinkt, manifest ouderwets is, vreemd klinkt of tot verwarring aanleiding geeft. Wat is een voorbeeld van een voornaam die 'manifest ouderwets' is? Bij de overheidsdienst Justitie geeft men liever geen voorbeelden.

De procedure is grotendeels dezelfde als de procedure tot wijziging van de familienaam, maar er zijn minder formaliteiten. Het verzoek moet eveneens met redenen zijn omkleed, maar de wet bepaalt dat enigerlei reden volstaat. Dat neemt niet weg dat de gevraagde voornamen evenmin aanleiding mogen geven tot verwarring en de verzoeker of derden niet mogen schaden. Belangrijkste verschil is dat de vergunning wordt verleend bij ministerieel besluit. (besluit dat is ondertekend door de minister van Justitie en niet door de Koning)

Casusoplossing

Het zal niet zo eenvoudig zijn om Louis de familienaam van moeder te laten dragen. Een eerste obstakel is het feit dat, indien moeder geen vonnis kan voorleggen waarin wordt bepaald dat zij het exclusief ouderlijk gezag over Louis uitoefent, moeder en vader gezamenlijk het verzoek tot naamsverandering moeten indienen. Indien vader dit weigert is de kans groot dat de Federale Overheidsdienst Justitie het verzoek van moeder niet behandelt. Louis zal moeten wachten tot hij meerderjarig is, en zelf de vraag stellen.

Indien vader wel akkoord is met de naamswijziging van Louis, en hij het verzoek mee ondertekent, zal de dienst naamsveranderingen het dossier overmaken aan de politie, die een onderzoek zullen starten. Vader maar ook de gezinsleden van moeder en Louis zullen worden gevraagd hun mening te geven. Wellicht zullen ook zijn grootouders worden bevraagd.

Op basis van deze gegevens zal de dienst naamsveranderingen een advies verlenen aan de Minister van Justitie. De Minister zal uiteindelijk beslissen of de vraag tot naamsverandering van Louis gegrond is. In bevestigend geval maakt hij een Koninklijk besluit op dat door de Koning wordt ondertekend. Dit koninklijk besluit zal worden gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad.

Auteur Update: Sofie Van Rumst, Steunpunt Jeugdhulp, Advocaat
Update 2014: Sophie Janssens, Juridisch medewerker Steunpunt Jeugdhulp
met dank aan het Kinderrechtencommissariaat

 

Bronnen

  • Wet van 15 mei 1987 betreffende de namen en voornamen, B.S. van 10 juli 1987
  • Wet van 8 mei 2014 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek met het oog op de invoering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen bij de wijze van naamsoverdracht aan het kind en aan de geadopteerde, B.S. van 26 mei 2014
  • Omzendbrief betreffende de wet van 8 mei 2014 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek met het oog op de invoering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen bij de wijze van naamsoverdracht aan het kind en aan de geadopteerde, BS 30 mei 2014 en de Omzendbrief van 22 december 2014 inzake de wet van 5 mei 2014 houdende de vaststelling van de afstamming van de meemoeder en de wet van 18 december 2014 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van internationaal privaatrecht, het Consulair Wetboek, de wet van 5 mei 2014 houdende de vaststelling van de afstamming van de meemoeder en de wet van 8 mei 2014 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek met het oog op de invoering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen bij de wijze van naamsoverdracht aan het kind en aan de geadopteerde, BS 29 december 2014, 106488.
  • http://diplomatie.belgium.be/nl/Diensten/Diensten_in_het_buitenland

Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van SAM, steunpunt Mens en Samenleving

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be