2014-08 Hé, dat is van mij! Eigendom van minderjarigen
update 2019-O3

Melanie (17 jaar) woont sinds een jaar in een pleeggezin. Haar vader is overleden en sinds haar plaatsing heeft ze vrijwel geen contact meer met haar moeder. Ze heeft een goede bijbaan en wil van haar verdiende geld een auto overkopen van een vriend van haar, voor 900 euro. Melanie gaat studeren in een andere stad en wil hiervoor de auto gebruiken. Haar moeder komt dit te weten en vindt dit geen goed idee. Zij haalt al Melanie's geld (wat ze grotendeels zelf heeft verdiend) van haar rekening. Mag Melanie's moeder dit zomaar doen? Wat zijn de rechten van Melanie? Kunnen haar pleegouders iets doen?

Marcello (14 jaar) woonde twee jaar bij zijn vroegere stiefvader, met akkoord van zijn mama. Hij woont sinds een week weer terug bij zijn mama. De stiefvader van Marcello weigert de schooltas van Marcello terug te geven omdat hij de tas en de schoolboeken (ter waarde van 250 euro) heeft betaald en dit vergoed wil krijgen. Marcello zit nu in de problemen op school omdat hij zijn boeken, én vooral zijn persoonlijke aantekeningen mist. De school vraagt om dit probleem snel op te lossen. Marcello's moeder is arbeidsongeschikt en beschikt niet over de gevraagde 250 euro. Ze vraagt zich af wat ze moet doen.

Eric (17 jaar) heeft met hevige ruzie zijn ouderlijk huis verlaten en woont bij zijn meerderjarige broer. Hij arriveerde met een klein tasje kleren en wil nu graag de spullen uit de kamer in het ouderlijk huis komen halen; zijn bed, kledingkast en zelf gekochte spullen zoals zijn tennisracket, games en laptop. Zijn ouders weigeren dit. Eric denkt erover om naar de politie te gaan maar vraagt zich af wat zijn rechten zijn.

 

Ouderlijk gezag en voogdij

Minderjarigen staa​n tot hun meerderjarigheid onder ouderlijk gezag. Ouderlijk gezag omvat het geheel van rechten en plichten ten aanzien van de persoon en goederen van hun minderjarige kinderen. Zo hebben ouders het recht op (wederzijds) respect, recht op persoonlijk contact, gezag over de persoon, inbegrepen het recht van bewaring en beslissing over fundamentele opties, recht van toezicht op de opvoeding, beheer over de goederen van de minderjarige en het vruchtgenot hiervan en tenslotte de vertegenwoordigingsbevoegdheid. Naast deze rechten gelden ook een aantal verplichtingen. Ouders hebben een onderhoudsverplichting ten opzichte van hun kinderen. Daarnaast zijn ouders burgerlijk aansprakelijk voor de schade die door hun minderjarige kinderen worden veroorzaakt.

Wanneer beide ouders van een minderjarige overleden zijn, onbekend of niet in staat om het ouderlijk gezag uit te oefenen wordt er een voogd benoemd door de vrederechter. Een voogd staat in voor de opvoeding en de zorg voor de minderjarige, in lijn van wat de ouders van het kind belangrijk vonden. Hij beheert de goederen van het kind en vertegenwoordigt het kind. Een voogd is niet aansprakelijk, noch onderhoudsplichtig.

Als ouders hun ouderlijk gezag niet uitoefenen of niet met het belang van het kind voor ogen dan kan een voogd ad hoc aangesteld worden die de beslissing/handeling dan in de plaats van de ouders stelt met het belang van het kind voorop.

Over de versc​hillende vormen van voogdij kan je meer lezen in: 2005-12 De vertegenwoordiging van een minderjarige: ouders en voogd(en), 2009-01 Gewone voogdij: wanneer?, 2011-08 Zeg nooit​ zomaar voogd ad hoc tegen een voogd ad hoc….


Autonomie versus ouderlijk gezag/voogdij

Tot de leeftijd van 18 jaar geldt als juridisch basisprincipe dat minderjarigen handelingsonbekwaam zijn. Dit uitgangspunt botst echter met de maatschappelijke realiteit. Zo kunnen minderjarigen vanaf 16 jaar een baantje hebben en een eigen inkomen. Lees daarover meer in de artikels onder het trefwoo​​​rd arbeid.

Het ouderlijk gezag is uitdovend. Ouders moeten meer rekening houden met het kind naarmate dit ouder wordt en zijn capaciteiten toenemen. Zo kan een minderjarige onder bepaalde (trapsgewijze) voorwaarden een contract aangaan. In de eerste plaats moet de minderjarige over voldoende onderscheidingsvermogen beschikken. Het is belangrijk dat hij/zij de gevolgen van de handeling kan inschatten.

In de tweede plaats is het de vraag om wat voor soort rechtshandeling het gaat. Juridisch wordt aanvaard dat minderjarigen met onderscheidingsvermogen volledig bekwaam zijn om dagelijkse handelingen te stellen zoals het aankopen van eten, boeken etc.. Wanneer het gaat om handelingen met verregaande implicaties op vermogensrechtelijk vlak (een lening aangaan, hypotheek nemen) kan een minderjarige de rechtshandeling niet rechtsgeldig zelf stellen.

Lees hierover meer in: 2001-08 Kan ​ik als minderjarige zelf een huurcontract tekenen?

Tenslotte mag de minderjarige niet worden benadeeld. Zo kan een minderjarige zichzelf benadelen wanneer hij onvoldoende inkomsten heeft en zijn/haar handeling niet in verhouding is met zijn vermogenstoestand. Daarnaast kan er sprake zijn van intrinsieke benadeling; de verkoper haalt voordeel uit de onervarenheid van de minderjarige door een veel te hoge prijs te vragen. Zie voor meer informatie: 2009-11 Kan een minderjarige een rechts​​​geldig contract sluiten?​​.

 

De situatie van Melanie

De situatie van Melanie werpt de vraag op of zij haar loon zelf mag ontvangen en hierover kan beschikken. (zie hierover: 2008-08 De​ inkomsten van een jongere uit arbeid.) De arbeidswet bepaalt dat een jongere in principe zijn loon zelf mag ontvangen tenzij ouders hier bezwaar tegen aantekenen, wat in dit geval niet is gebeurd. Maar de ouders beheren het geld van de minderjarige en beslissen in principe wat er met de gelden gebeurt. Melanie is nog minderjarig en handelingsonbekwaam maar zal gezien haar leeftijd bepaalde handelingen toch al zelf kunnen stellen. Daarbij is het type rechtshandeling van belang. De aankoop van een auto is geen dagelijkse aankoop zoals het kopen van eten, boeken etc.. Minderjarigen worden over het algemeen wel in staat geacht om een brommer aan te schaffen. De auto valt in dit geval ongeveer in dezelfde prijsklasse. Bovendien heeft ze met de aankoop van de auto een weloverwogen doel voor ogen, namelijk heen en weer reizen naar haar studie. Het lijkt daarom aanvaardbaar dat Melanie in staat is om een auto te kopen. Tenslotte mag zij niet worden benadeeld. Melanie lijkt de auto voor een redelijke prijs over te kunnen kopen van een vriend. Daarnaast beschikt zij over een stabiel inkomen uit haar bijbaan en lijkt de aankoop hiermee in overeenkomst met haar vermogenstoestand. Nochtans kan een geldig bezwaar zijn dat ze (nog) geen rijbewijs heeft...

Het ouderlijk gezag heeft tot gevolg dat ouders de goederen (waaronder zicht- en spaarrekeningen) van hun minderjarig kind beheren. Ouders mogen het loon van de minderjarige echter niet gebruiken voor onderhoud en opvoeding en moeten hier bij meerderjarigheid van hun kind rekenschap over afleggen. De ouders hebben ook geen recht op vruchtgebruik over het loon van een minderjarige.​

De vraag is nu of de moeder van Melanie het geld van de rekening van haar minderjarige dochter mocht halen. De wet, de rechtspraak noch de rechtsleer geeft op deze vraag geen duidelijk antwoord. In de praktijk wordt daarom vaak het standpunt van de Belgische Vereniging van Banken gevolgd. Dit houdt in dat wat zicht- en spaarrekeningen betreft, ouders de opening, het beheer, de afhalingen en overschrijvingen op zich nemen, zonder beperking of toestemming. In dit geval zou de moeder van Melanie het geld van Melanie haar rekening dus mogen afhalen. Zij moet hier echter wel verantwoording over afleggen als Melanie 18 jaar wordt en mag dit geld niet gebruiken voor onderhoud en opvoeding van Melanie. (zie hierover: 2004-06 Behee​r van de goederen van minderjarigen onder ouderlijk gezag: bankafhalingen).

Melanie woont sinds een jaar in een pleeggezin en heeft geen contact meer met haar mama. Toch is het mama die nog de geldzaken van Melanie beheert. Enkel wanneer de mama van Melanie dit niet opneemt of niet in het belang van Melanie handelt, kan de jeugdrechtbank of de familierechtbank op vraag van de pleegouders hetzij een beslissing nemen bij vonnis of een voogd ad hoc aanstellen die de handeling kan stellen met het belang van Melanie voorop. (zie tekst over het statuut van de pleegzorgers.)

De pleegouders hebben geen ouderlijk gezag en beheren de goederen en gelden van Melanie niet. Zij hebben vanaf 1 september 2017 wel een initiatiefrecht om de situatie van Melanie aan te klagen bij een rechter. Ook de Procureur des Konings kan dat.​

De begeleidende dienst kan mogelijk wel bemiddelend proberen op te treden tussen mama en Melanie en kan mama erop wijzen dat ze het belang van Melanie voor ogen moet houden in het beheer van diens goederen en geld. Zoniet raadpleegt Melanie best een goede jeugdadvocaat om het 'beheer' van haar geld door mama te betwisten en een voogd ad hoc aan te stellen. Dat kan een pleegouder zijn.


Marcello's boekentas

De situatie van Marcello is dringend. Er werden tussen de stiefvader en mama blijkbaar geen sluitende afspraken gemaakt over welke bijdrage in het onderhoud mama zou leveren bij de opvang van Marcello door haar ex. De boekentas is nochtans gekocht voor Marcello, en niet 'in bruikleen' -wat bvb zou kunnen als de boekentas vroeger al gekocht was voor een ander kind. De boekentas is dus eigendom van Marcello en kan door zijn stiefvader niet zomaar achter gehouden worden. De afhandeling van de schuld is iets wat tussen de stiefvader en moeder (als vertegenwoordiger en onderhoudsplichtige van Marcello) van Marcello plaats vindt. Er kan misschien een afbetalingsregeling tussen de stiefouder en de moeder van Marcello afgesloten worden. Een Centrum voor Algemeen Welzijnswerk kan mogelijk bemiddelen tussen mama en haar ex. Blijft de stiefvader van Marcello weigeren om de tas terug te geven dan kan met tussenkomst van de politie worden gedreigd: hij houdt iets achter wat niet zijn eigendom is (ook al heeft hij het betaald).


De (eigendoms)rechten van Eric

Eric is gerechtigd om zijn spullen op te eisen. Er doen zich echter twee problemen voor. In de eerste plaats treden de ouders van Eric nog op als zijn wettelijke vertegenwoordigers omdat hij minderjarig is. Bij tegenstrijdige belangen tussen ouders en hun kind kan er wel overgegaan worden tot de aanstelling van een voogd ad hoc. Voor meer informatie zie: 2011-08 Zeg ​​nooit zomaar voogd ad hoc tegen een voogd ad hoc.

Een tweede punt is dat Eric moet kunnen bewijzen dat de spullen die hij wil ophalen, zijn spullen zijn. Voor roerende goederen geldt bezit als titel (art. 2279 BW). Voor persoonlijke spullen als games, laptop etc. is het eigendom mogelijk aan te tonen met het feit dat deze spullen op zijn kamer liggen, door getuigenverklaringen, rekeninguittreksels, sinterklaasfoto's etc.. Dit vraagt om een gerechtelijke procedure. Voor de meubels is de situatie niet zo eenduidig: welke meubels zijn van zijn ouders, kochten of kregen zij al voordat deze gebruikt werden voor Eric - en kunnen ook nog dienen in een logeerkamer bijvoorbeeld? Ook de ouders wonen in het huis en kunnen zich beroepen op het bezit van de goederen als titel voor hun eigendomsrecht.  

Ook hier geldt als uitgangspunt dat bemiddeling een snelle en voor alle partijen aangename afhandeling kan zijn. Eric kan onder andere bij een CAW terecht voor familiale bemiddeling (lees hier meer over in: 2009-09 Wat i​​​s (familiale) bemiddeling? ). Blijven de ouders van Eric echter weigeren om zijn spullen af te geven of willen ze niet meewerken aan de bemiddeling dan kan hij ook naar de politie gaan. Ook zij kunnen in eerste instantie een bemiddelende rol opnemen. Om effectief tot afgifte van de goederen te kunnen komen als bemiddeling niet lukt, zal een eigendomstitel voorgelegd moeten worden en een rechterlijke uitspraak nodig zijn. Eric kan daarvoor een advocaat aanspreken. Als minderjarige kan hij sowieso beroep doen op een pro deo advocaat. Als meerderjarige zal dit enkel kunnen bij laag inkomen of bijzonder statuut. Lees hierover meer in: 2008-10 Wie heeft wanneer recht op juridische bijstand.

Mogelijk is er ook een vordering op te starten tot het betalen van onderhoudsgeld. De ouders van Eric blijven immers onderhoudsplichtig ten opzichte van hun zoon, tot zij ervoor zorgden dat hij in staat is om in zijn eigen onderhoud te voorzien.Lees meer in: 2005-10 W​anneer stopt de ouderlijke onderhoudsplicht?​ ​

 

Auteur: Lydwine Huizinga, Steunpunt Jeugdhulp
update statuut pleegzorger: Min Berghmans, SAM, steunpunt Mens en Samenleving

Bronnen

Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van SAM, steunpunt Mens en Samenleving

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be