2008-02 Erkenning van een kind ongedaan maken
Update van 2003-09/10

Anthony is een jongen van 15. Hij woont in een pleeggezin. Met Anthony’s moeder is er al jaren weinig of geen contact. Meer dan tien jaar geleden werd Anthony door de toenmalige vriend van z’n moeder erkend. Hoewel deze man biologisch geen enkele band met Anthony heeft, werd hij door de erkenning juridisch wel de vader en kreeg Anthony zijn naam.
De relatie tussen moeder en haar vriend was echter maar van korte duur. Sindsdien is er ook tussen Anthony en z’n juridische vader geen enkel contact meer. Anthony vraagt zich nu af of hij de afstammingsband ongedaan kan laten maken, en de naam van zijn moeder kan krijgen.

 

Erkenning?

Een man die een kind erkent, wordt juridisch de vader van het kind. De moeder moet met deze erkenning instemmen. Vanaf 12 jaar moet ook het kind zelf toestemming geven voor een erkenning.

Bij vele ouders die ongehuwd samenleven wordt het vaderschap door een erkenning vastgelegd.

Voor een erkenning is het in principe helemaal niet nodig dat de erkennende man genetisch de vader van het kind is. Een erkenning is een vrijwillige rechtshandeling: een man neemt zelf het initiatief om een afstammingsband ten aanzien van een kind te creëren. Het gebeurt wel vaker dat een man besluit om een kind te erkennen uit een soort welwillendheid naar de moeder toe.

Let wel, erkenning van een kind is maar mogelijk als het vaderschap ten aanzien van het kind op geen enkele andere manier vaststaat.

Voor een erkenning is er in principe géén tussenkomst van een rechtbank nodig. Een kind erkennen gebeurt gewoon door een verklaring af te leggen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand of voor een notaris. Op zich een vrij eenvoudige rechtshandeling, maar deze erkenning creëert wel een afstammingsband tussen een man en een kind. Die afstammingsband heeft verregaande gevolgen zowel voor het kind als voor de man die juridisch de ouder wordt. Aan een afstammingsband kleven heel wat rechten en verplichtingen op het vlak van het ouderlijk gezag, de aansprakelijkheid, het erfrecht, de naamgeving…

Als de man in kwestie gehuwd is, was er in de oude regeling een homologatieprocedure nodig. De nieuwe regeling vraagt enkel nog een mededeling van die erkenning aan de echtgenote van de erkenner.


Erkenning ongedaan maken?

Een erkenning kan niet zomaar ongedaan gemaakt worden. Het recht bewaakt de gevolgen van een erkenning. Een afstammingsband kan niet zomaar betwist worden. Als de afstammingsband tussen Anthony en zijn juridische vader verbroken zou worden, heeft dat voor Anthony op vermogensvlak (onderhoudsplicht, erfrecht…) bijvoorbeeld belangrijke gevolgen.


Betwisting van een leugenachtige erkenning

De afstammingswetgeving regelt enkel de betwisting van de geldige, maar zogenaamde ‘leugenachtige’ erkenning. Daarmee bedoelt men de erkenning die gebeurde zonder dat er tussen de erkennende man en het erkende kind een genetische band bestaat. Belangrijk is dat deze erkenning enkel betwist kan worden als er tussen de erkenner en het kind geen ouderschapsband bestaat, als de man het kind niet als zijn kind opvoedt.

In tegenstelling tot het vastleggen van de erkenning, moet de betwisting wel via een gerechtelijke procedure gebeuren. Met de bekende gevolgen: advocaat, procedure, kosten…

Een belangrijke vraag hierbij is wie de erkenning achteraf kan betwisten. De personen die hun toestemming hebben gegeven tot de erkenning kunnen de erkenning maar betwisten indien zij kunnen aantonen dat deze toestemming is aangetast door een wilsgebrek. De erkenner, de moeder of het kind dat heeft toegestemd moet dan bewijzen dat zijn of haar erkenning omwille van dwaling, bedrog of geweld buiten zijn of haar echte wil gebeurde. Het meest sprekende voorbeeld hiervan is de man die het kind erkende in de veronderstelling dat hij genetisch de vader was.


Kan het erkende kind zelf achteraf de erkenning betwisten?

Ja, maar op voorwaarde dat het kind niet zelf met de erkenning heeft ingestemd. Concreet dus, als het kind geen 12 jaar was op het moment van de erkenning. Het minderjarige kind zal in de procedure tot betwisting van de erkenning vertegenwoordigd moeten worden door een ‘voogd ad hoc’. De vordering dient uiterlijk op de 22e verjaardag van het kind worden ingesteld.

Ook de man die voorhoudt genetisch de vader van het kind te zijn, kan de erkenning door een andere man betwisten. Belangrijk is dat hij een bijkomende bewijslast draagt. Hij moet namelijk bewijzen dat hijzelf de vader is van het kind.

Met de inwerkingtreding van de nieuwe afstammingswetgeving op 1 juli 2007 hebben de andere personen dan de erkenner, de moeder, het kind en de beweerde biologische vader hun betwistingsrecht verloren. De zogenaamde “andere belanghebbenden”, zoals de grootouders kunnen dus niet meer van deze mogelijkheid gebruik maken. Er werd wel voorzien in een overgangsregeling. Gedurende één jaar vanaf de inwerkingtreding, dus tot juli 2008 behoudt elke belanghebbende derde in de zin van het oude artikel 330, §1, 1e lid B.W. de mogelijkheid om een erkenning te betwisten, volgens de voorwaarden voorgeschreven door de vroegere wetgeving.

Het openbaar ministerie kan 'schijnerkenningen', gedaan met het oog op een verblijfsrecht, nog steeds aanvechten. Als de erkenning betwist wordt, moet aangetoond worden dat de erkennende man niet de genetische vader van het kind is. Vaak komt dat erop neer dat een DNA-onderzoek hierover uitsluitsel geeft. In de gerechtelijke proceduregang betekent dit: aanstelling van een deskundige en dus extra tijd en kosten. Er kan wel rechtsbijstand gevraagd worden aan de Rechtbank voor vrijstelling van de kosten van de gerechtsdeskundige.

Nochtans mag het bewijs met alle middelen geleverd worden, dus ook met getuigen, een al te klein leeftijdsverschil tussen erkenner en kind, het feit dat moeder de erkenner pas een aantal jaren na de geboorte ven het kind heeft leren kennen...


Casusoplossing

Anthony raadpleegt best een jeugdadvocaat. Die zal voor hem een voogd ad hoc laten aanstellen door de Rechtbank van Eerste Aanleg, waarna de betwisting van de erkenning door deze voogd kan worden ingeleid. Zowel de moeder als de juridische vader moeten in de procedure betrokken worden. Aangezien de man in kwestie geen 'vaderrol' heeft opgenomen tov Anthony, heeft Anhony geen 'bezit van staat' tov de erkenner en zal de rechtbank de erkenning ongedaan kunnen maken.

 
 

Auteur: Mie Jacobs
Update: Min Berghmans, Steunpunt Jeugdhulp

Bronnen:

  • Senaeve, P., Swennen F. en Verschelden G. (eds), De hervorminig van het afstammingsrecht, Mortsel, Intersentia, 2007, deel III: De moederlijke en de vaderlijke erkenning, p. 87-216.
  • Wet van 1 juli 2006 tot wijziging van de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het vaststellen van de afstamming en de gevolgen ervan, B.S. 29 december 2006
  • Hoofdstuk I - Wijziging van de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het vaststellen van de afstamming van Titel XVII - Justitie van de Wet van 27 december 2006 houdende diverse bepalingen (I), B.S. 28 december 2006, dat de artt. 367-374 omvat.

Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van SAM, steunpunt Mens en Samenleving

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be