2005-10 Wanneer stopt de ouderlijke onderhoudsplicht?
Update november 2014

Carlo is 20 jaar. Sinds de scheiding van zijn ouders, Joz en Carine, betaalt Joz maandelijks onderhoudsgeld voor Carlo aan Carine. Zij stort dit door op de rekening van Carlo. Het echtscheidingsvonnis bepaalt dat Joz onderhoudsgeld betaalt totdat Carlo zijn opleiding voltooid heeft.
Nadat Carlo niet geslaagd was in tweede zit is hij gestopt met studeren. Hij heeft geen recht op werkloosheidsuitkeringen of leefloon. Hij is officieel ingeschreven bij zijn moeder, en zij betaalt de huur van zijn kot. Omdat hij ook het onderhoudsgeld goed kan gebruiken, heeft hij zijn ouders niet verteld dat hij niet meer studeert.

Hij vraagt zich af of zijn vader mag stoppen met het betalen van onderhoudsgeld als hij zou weten dat Carlo niet meer studeert. Hij vraagt zich ook af of hij verplicht is zijn schoolresultaten aan zijn ouders mee te delen.


Het recht op onderhoudsgeld

Ingevolge artikel 203 B.W. blijven ouders tot het einde van de opleiding van hun kind financieel verantwoordelijk voor zijn/haar huisvesting, levensonderhoud, en opleiding. Enkel de plicht tot toezicht en opvoeding (en de bijhorende aansprakelijkheid) stopt bij de meerderjarigheid.

Deze ruime onderhoudsverplichting stopt dus niet bij het meerderjarig worden van het kind, enkel de wettelijke vertegenwoordiging en beslissingsmacht stopt op 18.
Ouders worden verwacht hun kind te onderhouden volgens hun eigen levensstandaard, tot hun opleiding is afgerond en zij in staat zijn een eigen inkomen te verwerven. Met een inkomen wordt bedoeld een loon of een wedde of inkomsten uit een zelfstandige activiteit maar ook een vervangingsinkomen zoals een werkloosheidsuitkering, ziekte-uitkering, of andere volwaardige sociale uitkering. Voor schoolverlaters die na het behalen van hun diploma nog geen inkomen hebben, moeten de ouders tijdens de wachttijd blijven instaan voor zijn of haar onderhoud.

Vroeger werd aangenomen dat de onderhoudsplicht finaal stopt zodra het kind een diploma hoger onderwijs behaalde dat toegang verschaft tot de arbeidsmarkt. Dit is niet meer zo, in meer recente rechtspraak en rechtsleer wordt ook voor een bijkomende studie de onderhoudsplicht van de ouders nog weerhouden, om het kind een betere kans op de arbeidsmarkt te bieden. De rechter houdt rekening met de aard van de studie: sluit die aan bij de vorige studie, of gaat het om een volledig nieuwe richting.

Het is niet relevant of de ouder(s) hebben ingestemd met de door het kind gekozen onderwijsrichting.
De studie moet wel binnen een redelijke termijn worden voltooid. Een jaar achterstand is niet onredelijk, twee jaar kan ook nog, duurt het langer dan zal de rechtbank meestal een bijzondere verantwoording vragen.
Wanneer een abnormale vertraging niet te wijten is aan de student (bv. bij ziekte) kan de onderhoudsplicht verder afgedwongen worden.
In sommige omstandigheden kan een stopgezette onderhoudsplicht opnieuw herleven wanneer een student blijk geeft van goede wil.


De plicht van de ouders om de opleiding te financieren is subsidiair in verhouding tot de eigen middelen van de student. Dit betekent dat de eigen inkomsten van de student (bv. studentenjob, vruchten uit het eigen vermogen) in rekening moeten worden gebracht. De rechtbank dient rekening te houden met de eigen inkomsten van het kind.
Studenten wiens eigen inkomsten hoog genoeg zijn om de studies en huisvesting te betalen kunnen bijgevolg geen aanspraak maken op een onderhoudsverplichting van de ouders.

Gehuwde studenten moeten daarnaast bij voorrang hun echtgeno(o)t(e) aanspreken alvorens zij zich tot de ouders richten. De ouderlijke onderhoudsplicht is ondergeschikt aan de onderhoudsplicht bestaande tussen echtgenoten. Dus wanneer een studerend kind trouwt, zal de echtgenoot in de eerste plaats gehouden zijn tot hulp en bijdrage ter bekostiging van de studies. Indien de middelen van echtgenoot ontoereikend blijken, zal de ouderlijke onderhoudsplicht herleven.

Zo tussen de betalende ouder en de (ex-)student een normale relatie bestaat, zal de onderhoudsplicht meestal zonder formaliteiten stoppen.
Ingeval de relatie tussen de twee partijen minder vlot verloopt, is het voor de ouder echter minder evident om te stoppen met het betalen van onderhoudsgeld.

Hoe kan de ouder informatie krijgen of zoonlief nog studeert?
Scholen mogen geen informatie aan ouders geven zodra de kinderen meerderjarig zijn en de jongere geen toestemming heeft gegeven.
Wanneer de onderhoudsplichtige ouder weet dat zijn/haar kind gestopt is met studeren, kan hij in principe stoppen met betalen. Onderhoudsgelden zijn immers "haalbaar", wat betekent dat de onderhoudsgerechtigde erom moet vragen, en desnoods de deurwaarder inschakelen om het geld te innen - en die moet een geldig vonnis hebben daarvoor. Geschillen over de uitvoering van vonnissen en arresten, kunnen bij de Rechtbank van Eerste Aanleg (Beslagrechter) aanhangig gemaakt worden. Deze kan beslissen dat het oorspronkelijke vonnis niet meer geldt om onderhoudsgeld te ontvangen, omdat aan een voorwaarde (studeren) niet meer is voldaan.
Eventueel kan door de ouder een vordering tot wijziging van het onderhoudsgeld worden ingesteld. Hiervoor is de Familierechtbank bevoegd. De rechtbank kan een derde partij (de school) wel bevelen om alle nuttige informatie voor te leggen.
Wanneer de hoogte van het onderhoudsgeld werd geregeld in het kader van een echtscheiding met onderlinge toestemming, is het mogelijk dat wijziging van de maatregel niet kan. Als er wel een wijzigingsclausule werd opgenomen in de echtscheidingsakte of als het onderhoudsgeld werd toegekend in een echtscheiding op grond van fout, zal de Familierechtbank wel bevoegd zijn om te wijzigen.

Geen verplichting bij te dragen in niet-noodzakelijke meeruitgaven.

Wat met de kosten van plezier en ontspanning? Hiervoor wordt aangenomen dat deze ten laste vallen van het kind zelf. Men zal echter bij de beoordeling van noodzakelijke of niet-noodzakelijke kosten rekening houden met de financiële situatie van de ouders - hun levensstandaard.


Wederzijds respect

Sinds de wetswijziging van 1995 zijn ouders en kinderen wettelijk verplicht elkaar met respect te behandelen. Op basis van deze plicht tot eerbied kan van Carlo verwacht worden dat hij zijn schoolresultaten aan zijn ouders meedeelt.

Het merendeel van de rechtspraak en rechtsleer verdedigt de stelling dat de betalende ouder op basis van art. 371 B.W. de stopzetting van de onderhoudsplicht mag vragen indien het kind op flagrante wijze een gebrek aan respect vertoont ten aanzien van hem/haar. In echtscheidingssituaties zal dit niet steeds zo evident beoordeeld worden.
Het niet willen inlichten over de verderzetting van de studies of het niet willen meedelen van de schoolresultaten (als blijk van gebrek aan respect) is niet het enige element in de beoordeling of er nog een onderhoudsgeld verschuldigd is.



Besluit

Carlo is op basis van zijn plicht tot eerbied verplicht zijn ouders mee te delen dat hij zijn studies heeft stopgezet. Zo hij deze informatie verzwijgt, mag de betalende ouder zich tot de rechter wenden om zich te laten ontheffen van de onderhoudsplicht.

Auteur: Nora Mettioui, SAW
Update: Sophie Janssens, Juridisch medewerker Steunpunt Jeugdhulp

Bronnen:

  • SENAEVE, P., "Compendium van het Personen- en Familierecht",Acco, Leuven, 2013, 355 ev
  • Vred. Antwerpen 25 januari 2005, RW 2004-05, 1357.

 

Nota:

  • Art. 203 § 1 B.W.: "De ouders dienen naar evenredigheid van hun middelen te zorgen voor de huisvesting, het levensonderhoud, het toezicht, de opvoeding en de opleiding van hun kinderen. Indien de opleiding niet voltooid is, loopt de verplichting door na de meerderjarigheid van het kind"
  • Art. 371 B.W.: "Een kind en zijn ouders zijn op elke leeftijd aan elkaar respect verschuldigd"
  • Cass. (1e k.) AR C.09.0125.N, 3 juni 2010 (D.G. / E.X.), TJK 2010, afl. 5, 297, noot CALLEBAUT, E.; Artikelen 203, § 1 en 371 BW worden geschonden door de rechter die van mening is dat het recht van het kind op onderhoudsgeld een uitwisseling van informatie en overleg met de ouders inhoudt, met name wat de studies en het studeren betreft, en dat bij gebrek aan een dergelijk respect, het kind elk recht op de betaling van onderhoudsgeld verliest, en die eveneens van mening is dat de vader, aangezien die niet op de hoogte was van de studiekeuze van zijn kinderen, en evenmin dienaangaande werd geraadpleegd, geen onderhoudsgeld voor zijn twee kinderen meer moest betalen.

Over Jeugdrecht.be

Jeugdrecht.be is een initiatief van SAM, steunpunt Mens en Samenleving

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

Contactgegevens:

jeugdrecht@samvzw.be

Copyright Jeugdrecht.be