Radicalisering

Radicalisering, activisme, extremisme en terrorisme worden vandaag vaak in één adem genoemd, maar hebben wel een verschillende betekenis. Hier vind je meer achtergrond en wegwijzers naar programma's en methodieken in de aanpak van bepaalde vormen van radicalisering.

Het woord 'radicaal' komt van 'radix' en betekent 'naar de wortel gaan'. Iemand die radicaal is, heeft een opvatting die teruggaat naar het meest wezenlijke, essentiële van een bepaald gedachtegoed. Vzw Motief definieert radicalisering als "het proces waarin iemand – op persoonlijke wijze – naar een grondigere beleving en/of een verdieping van zijn politieke of levensbeschouwelijke overtuiging groeit" (vzw Motief, 2015, p.4). Radicalisering wordt zo begrepen als het terugkeren naar een orthodox gedachtegoed en is in die zin niet per definitie in strijd met democratische waarden. In een democratie heeft namelijk eenieder het recht om er een eigen (zelfs extreme) mening en levensbeschouwing op na te houden.

Een andere gangbare definitie van radicalisering is dat het gaat om "de groeiende bereidheid tot het nastreven en/of ondersteunen van diep ingrijpende veranderingen in de samenleving die op gespannen voet staan met de democratische rechtsorde en/of waarbij ondemocratische middelen worden ingezet" (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, 2006, p.119). Volgens deze invulling is radicalisering wel degelijk in strijd met de democratische rechtsorde in die zin dat er een bereidheid ontstaat om ondemocratische middelen in te zetten.

​​De Vlaamse regering (conceptnota en Vlaams actieplan, 2015) spreekt van "gewelddadig radicalisme", die "een substantiële bedreiging is voor de fundamentele rechten en vrijheden van onze democratische rechtsstaat". De Vlaamse regering vindt het ook het belangrijk om "niet in de val te trappen van het ‘culturaliseren’ van deze problematiek. Uit onderzoek blijkt immers dat een radicaliseringsproces vanuit welke ideologie ook (rechts-extremisme, dierenrechtenactivisme, links radicalisme,...) dezelfde mechanismen volgt". In de regeringsnota wordt er ook voor gepliet om een grote voorzichtigheid aan de dag te leggen in het spreken over ‘moslimradicalisering’. "We willen met dit beleid allerminst een bepaalde bevolkingsgroep viseren. Moslims zijn vaak de eerste slachtoffers van de uitwassen van terreur en extremisme". 

​De spraakverwarring ontstaat omdat begrippen als radicalisering, activisme, extremisme en terrorisme vaak in één adem genoemd worden, hoewel ze een andere betekenis hebben (Wienke & Ramadan, in opdracht van het Nederlands Jeugdinstituut, 2011; Vzw Motief, 2015 en Spee & Reitsma, 2010). Activisme is het nastreven van idealen op een wijze die niet strijdig is met de wet en het democratische gedachtegoed. Extremisme is het nastreven van idealen of doelstellingen die de grenzen van de democratische rechtstaat overschrijden, waarbij illegale acties niet geschuwd worden. Bij radicalisering gaat het over het onderzoeken, ontwikkelen en aanhangen van een gedachtegoed en het ontwikkelen van de bereidheid om deze ideeën via ondemocratische acties in werkelijkheid te brengen. Als een persoon of groep overgaat tot het daadwerkelijk uitvoeren van (illegale) acties en geweld om deze ideeën in werkelijkheid te brengen, dan spreekt men van extremisme. Elke extremist is met andere woorden een radicaal, maar niet elke radicaal is daarom een extremist. Met terrorisme wordt de meest extreme uiting van extremisme bedoeld waarbij de terrorismewetgeving overtreden wordt. Terrorisme is een fenomeen waarbij specifieke doelwitten worden geraakt met als doel angst onder de bevolking te verspreiden en (een deel van) een staat te destabiliseren.

Belangrijkste kenmerken

Er is niets mis met kritisch kijken naar maatschappelijke situaties en systemen, gangbare normen en waarden in vraag stellen en eventueel streven naar politieke en/of sociale veranderingen. Maar radicalisering kenmerkt zich door het feit dat dit streven gekleurd wordt door een groeiende bereidheid tot het goedkeuren en gebruiken van geweld. Hierbij gaat de persoon een 'verschoningsgrond' kiezen die de inzet van geweld legitimeert. Geweld wordt aanvaardbaar en wordt goedgekeurd omdat men strijdt in naam van een 'hoger doel'. Het kan daarbij gaan om een religieuze of een politieke verschoningsgrond (vb. in naam van God, in naam van het dierenwelzijn, …).

Een tweede kenmerk van radicalisering is een groeiende aliënatie. Een individu dat in een proces van radicalisering zit, gaat zich steeds meer afzonderen van zijn omgeving (familie, vrienden, klasgenoten, …) en geraakt geïsoleerd. Er treedt een proces van vervreemding op waarbij de persoon een wantrouwen ontwikkelt tegenover de samenleving en steeds minder perspectief ziet op verbetering of verandering. Dit wordt ook wel 'system blaming' genoemd: men legt de schuld voor onrechtvaardigheid en conflicten bij de samenleving. Tegelijkertijd zal de persoon dikwijls in toenemende mate contact zoeken met en aansluiting vinden bij andere personen die het radicale gedachtegoed delen.

Een derde kenmerk is dat personen in een proces van radicalisering steeds meer overtuigd geraken van het eigen gelijk en steeds minder bereid zijn tot het maken van een compromis. Personen die radicaliseren gaan in toenemende mate hun ideeën en acties legitimeren en rationaliseren vanuit één bepaalde gezichtshoek. Deze visie is voor hen dé waarheid en men verliest het vermogen om zich in te leven in de zienswijze van de ander.

Een vierde kenmerk is dat het denken van de persoon in toenemende mate het doen en handelen gaat sturen. In Radicx, een screeningsinstrument voor radicalisering, wordt dit als volgt omschreven: "Radicalisering is een psychologische ontwikkeling waarbij iemand zich steeds meer identificeert met een extreem gedachtegoed, steeds sterker overtuigt raakt van het eigen gelijk, steeds meer vervreemdt van mensen die anders denken dan hij en steeds meer geneigd is om denken in handelen om te zetten" (Verhagen, Reitsma & Spee, 2010, p.2). Verder in deze tekst wordt dieper ingegaan op de signalen van radicalisering en factoren die een rol kunnen spelen in het proces van radicalisering.

(tekst gebaseerd op diverse bronnen en mede ontleend aan Expoo)

Expoo: Dossier radicalisering​

LinkedIn Twitter Facebook GooglePlus
Logo Steunpunt Jeugdhulp
Steunpunt Jeugdhulp & Steunpunt Algemeen Welzijnswerk
 
 
 
Logo Steunpunt Algemeen Welzijnswerk

 

Partners kennisplein.be

Sen Logo saw Logo SJH logo Mentalis Logo

Gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid

vlaanderen Logo

Like ons op

Facebook Logo