Oorzaken van schulden
Facebook Twitter GooglePlus LinkedIn
 
verwijder uit Mijn kennisplein
Voeg toe aan Mijn kennisplein
schulden

Er wordt doorgaans een onderscheid gemaakt tussen vier oorzaken van schulden

  • De overlevingsschulden of armoedesituaties, waarbij mensen omwille van een permanent gebrek aan inkomen schulden aangaan voor elementaire bestedingen.
  • De aanpassingsschulden of onvoorziene omstandigheden zoals ziekte, werkloosheid of echtscheidingen waardoor het inkomen van het ene moment op het andere zodanig  verminderd dat aangegane verbintenissen niet meer kunnen nageleefd worden.  Hierbij is belangrijk om weten dat dat (‘slechts’ ) 50% van de Belgen kan sparen. Bijna de helft van de gezinnen die te maken krijgen met overmatige schuldenlast behoren tot deze categorie.
  • De compensatieschulden waarbij men zich “extra’s” gunt die men in feite niet kan betalen, meestal vanuit een gevoel van misdeeld te zijn. Het gaat hier meestal om lagere inkomensgroepen.
  • De overbestedingsschulden betreft de mensen met een zgn. ‘gat in het hand’. Dikwijls mensen met een behoorlijk inkomen, maar die systematisch meer uitgeven dan zij verdienen.

Overmatige schuldenlast is een probleem van alle bevolkingslagen. Maar de gemiddelde schuldenlast bij lage inkomensgroepen wegen vaak zwaarder door. Als je een klein inkomen hebt, kan je ook minder afbetalen en heb je ook minder  reserve voor onverwachte uitgaven.

Ook hebben de laagste inkomensgroepen andere soorten  schulden dan modale inkomensgroepen. Het aandeel kredietschulden is bij hen lager. Hun schulden bestaan veeleer uit achterstallige huur- en energierekeningen, medische facturen, onbetaalde aankopen bij postorderbedrijven….

Ondanks de wetgeving om de consumenten (wetgeving consumentenkrediet, wet handelspraktijken, huurwetgeving, minimale levering gas, water en elektriciteit..) beter te beschermen, blijft de problematiek van overmatige schuldenlast groeien.

Dit heeft met allerlei factoren te maken

  • De maatschappelijke druk op mensen om te consumeren, er bij te horen,  te beantwoorden aan de levensstandaard die de media als evident voorspiegelen, wordt hoe langer hoe sterker. Reclame, ook voor krediet, heeft een enorme impact.
  • Markt en winstprincipes domineren hoe langer hoe meer de samenleving. Liberalisering onder het mom van ‘de klant is koning’ en ‘concurrentie verlaagt de prijs’ gaat hand in hand met het adagio van  ‘de mondige consument’, maar creëert tegelijkertijd ontzettend veel ongelijkheid en slachtoffers. Solidariteit is in het marktdenken  hoe langer hoe meer zoek. Denk maar aan banken, verzekeringsmaatschappijen, telefoonmaatschappijen die ‘verplicht’ worden zich (soms tegen dumpingprijzen) te richten op winstgevende klanten en minvermogenden of risicogroepen gewoon afstoten of hen zelfs hogere prijzen aanrekenen.
  • Provocerende en misleidende reclame, zeker ook in de kredietsector, zijn nog steeds schering en inslag. Kopen op afbetaling wordt voorgespiegeld als de meest evidente en eenvoudige zaak.
  • Kredieten worden nog steeds veel te gemakkelijk toegestaan. ‘Kredietopeningen’  en de verschillende soorten getrouwheidskaarten zijn op het moment de gevaarlijkste kredietsoort. ‘Kopen wanneer je het nodig hebt en betalen wanneer je het uitkomt’ is een veel gebruikte slogan die hoe langer hoe meer slachtoffers maakt.
  • De complexiteit van betaalwijzen, overeenkomsten en administratieve documenten. De kleine lettertjes en de informatica worden hoe langer hoe belangrijker. Wie begrijpt nog alles wat hij of zij ontvangt of te ondertekenen krijgt, laat staan zwakkere groepen die geconfronteerd worden met ingewikkelde documenten, die in een voor hen onverstaanbare taal opgesteld zijn.
  • De aangroei van het aantal scheidingen (inclusief dikwijls problematische onderhoudsgelden) en éénoudergezinnen verhoogt ook het aantal mensen dat terecht komt in een schuldspiraal.

Voor kansarme groepen speelt mee dat verschillende basisuitgaven op relatief korte tijd veelmeer gestegen zijn dan vervangingsinkomens enen laagste lonen. We denken hierbij bv aan de huurprijzen en de energieprijzen. De slechtere woonsituaties (isolatie, verouderde elektrische installaties, verwarmingsinstallaties die te duur zijn in verbruik..) die leiden tot een hoger verbruik. Het feit dat kansarme groepen een slechtere gezondheid hebben en vandaar ook hogere medische (ondanks alle maatregelen in ziekteverzekering, cfr maximum franchise) kosten.